ብሕማም ሓሰኻ ጊኒ

From Wikipedia
Jump to navigation Jump to search
ብሕማም ሓሰኻ ጊኒ
Classification and external resources
Using a matchstick to remove a guinea worm from the leg of a human
Using a matchstick to remove a guinea worm from the leg of a human
ICD/CIM-10B72 B72
ICD/CIM-9125.7 125.7
DiseasesDB3945

ድራኩንኩልያሲስ (Dracunculiasis)ብሕማም ሓሰኻ ጊኒ (GWD) ዚፍለጥ ኮይኑ፡ ብሓሰኻ ጊኒ ዚመጽእ ለበዳ እዩ። [1] ሰብ፡ ብላርቫሓሰኻ ጊኒ እተበከለ ቊንጪ ማይ ዘለዎ ማይ ብምስታይ ይልከፍ።[1] ኣብ ፈለማ፡ ምልክታት የብሉን።[2] ከባቢ ሓደ ዓመት ምስ ገበረ ግን፡ እታ ኣንስተይቲ ሓሰኻ ኣብ ቆርበት፡ መብዛሕቱ ግዜ ድማ ኣብ ታሕተዋይ ልስሉስ ክፍሊ ኣካላት ማይ ምዕጐ ስለእትገብር፡ እቲ ሰብ፡ ኣቐንዛዊ ስምዒት ቃጸሎ የማዕብል። [1] እታ ሓሰኻ ድማ ድሕሪ ውሑድ ሳምንታት ካብ ቆርበት ትወጽእ።[3] ኣብዚ ግዜ’ዚ፡ ንኽትከይድ ወይ ክትሰርሕ ኣጸጋሚ ኪኸውን ይኽእል።[2] እዚ ሕማም፡ ሞት ንኸስዕብ ግን ኣዝዩ ዘይልሙድ እዩ።.[1]

ወዲሰብ፡ እቲ ብሓሰኻታት ጊኒ ዚጥቃዕ እተፈልጠ እንኮ እንስሳ እዩ።[2] እዚ ሓሰኻ፡ ካብ ሓደ ክሳብ ክልተ ሚሊ ሜትሮ ስፍሓት ዘለዎ ኮይኑ፡ በጽሒ ኣንስተይቲ ድማ ካብ 60 ክሳብ 100 ሰንቲሜትሮ ንውሓት ኣለዋ (ተባዕትዮ ግን ኣዝዮም ሓጸርቲ እዮም)። [1][2] እቲ እንቛቚሖታት ድማ ካብ ሰብ ወጺኡ ክሳዕ ሰለስተ ሳምንታት ክነብር ይኽእል እዩ።[4] ቅድሚኡ ግን ብቚንጪ ማይ ክብላዕ ኣለዎ።[1] ኣብ ውሽጢ ቊንጪ ማይ ዘሎ ላርቫ፡ ክሳዕ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ክጸንሕ ይኽእል።[4] ስለዚ፡ እቶም ሓሰኻ ኣብ ሓደ ቦታ ንኽጸንሑ፡ እቲ ሕማም ኣብ ነፍስወከፍ ዓመት ኣብ ደቂሰብ ክህልዉ ኣለዎ።[5] ነጸርታ’ዚ ሕማም’ዚ፡ መብዛሕቱ ግዜ፡ ብመሰረት ምልክታትን ሓበሬታን እቲ ሕማም ኺካየድ ይኽእል።[6]

ምክልኻል፡ ኣቐዲምካ ነቲ ሕማም ብምንጻር፡ ደሓር ድማ ነቲ ዝሓመመ ሰብ ነቲ ቊስሉ ኣብ ዝስተ ማይ ንኸይገብር ብምኽልካል ኣዩ።[1] ካልእ ጻዕርታት ድማ፥ ኣገልግሎት ጽሩይ ማይ ከምዚመሓየሽ ምግባር፣ ጽሩይ ኣብ ዘይኮነሉ ግዜ ድማ ብመጻረዪ ማይ ምጽራይ የጠቓልል። [1] መብዛሕቱ ግዜ፡ ብሻሽ ምጽራይ እኹል እዩ።[3] እተበከለ ዝስተ ማይ፡ ነቲ ላርቫ ንምቕታል ተመፎስ (temefos) ተባሂሉ ብዚጽዋዕ ከሚካል ኪፍወስ ይከኣል እዩ።[1] ነቲ ሕማም፡ መድሃኒት ወይ ክታበት የብሉን።[1] ቀስ ኢልካ ብዕንጨይቲ ነቲ ሓሰኻ ብምጥቕላል ኣብ ገለ ሳምንታት ከተጥፋኦ ይከኣል እዩ።[2] እቲ ሓሰኻ ኪወጽእ ከሎ ዝፈጠሮ ቊስልታት ድማ ብባክተርያ ክልከፍ ተኽእሎ ኣለዎ።[2] እቲ ሓሰኻ ምስ ወጸ፡ ንኣዋርሕ ዚጸንሕ ቃንዛ ብቐጻሊ ኪህሉ ይኽእል እዩ።[2]

ኣብ 2013፡ በቲ ሕማም እተለኽፉ 148 ሰባት ነይሮም።[1] እዚ ድማ ካብቲ ኣብ 1986 ዝነበሩ 3.5 ሚልዮን ሕሙማት ጐድሉ።[2] ኣብ ኣፍሪቃ፡ ኣብ 4 ሃገራት ጥራይ ይርከብ፣ ካብቲ ኣብ 1980ታት ዝነበራ 20 ሃገራት ድማ ጐዲሉ ይርከብ። [1] እታ ብብዝሒ እተጠቕዐት ሃገር፡ ደቡብ ሱዳን እያ።[1] እዚ ሕማም’ዚ ድማ ክጠፍእ ዘለዎ ብፓራሳይት ዚመሓላለፍ ናይ መጀመርታ ሕማም ዳርጋ ኮይኑ ኣሎ።[7] ሕማም ሓሰኻ ጊኒ፡ ካብ ጥንቲ ይፍለጥ ነይሩ። [2] ኣብቲ ብ1550  ቅድሚ ልደተ ክርስቶስ እተዳለወ ሕክምናዊ ጽሑፍ ግብጺ ኢበርስ ፓፕይሩስ (Ebers Papyrus) ተጠቒሱ ይርከብ። [8] ድራኩንኩልያሲ ዚብል ስም፡ "ስቓይ ደቀቕቲ ድራጎናት" ካብ ዚብል ላቲን ዚመጸ እዩ፣[9] እቲ “ሓሰኻ ጊኒ” ዚብል ስም ድማ ኤውሮጳውያን ኣብ 17 ክፍለ-ዘመን ኣብ ገማግም ምዕራብ ኣፍሪቃ ኣብ ዘላ ጊኒ እቲ ሕማም ምስርኣይዎ ዘውጽእዎ ስም እዩ።[8] ንሓሰኻታት ጊኒ ዚመስል ጅር (ስፒሽስ) ድማ ኣብ ካልኦት እንስሳታት ነቲ ሕማም የመሓላልፍ።[10] እዚ ግን ናብ ደቂሰብ ኣይመሓላልፍን እዩ።[10] እዚ ድማ ምስ ርሱዕ ትሮፒካዊ ሕማም ይምደብ።[11]

References[edit | edit source]

  1. 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 1.10 1.11 1.12 "Dracunculiasis (guinea-worm disease) Fact sheet N°359 (Revised)" World Health Organization March 2014 retrieved 18 March 2014 
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 Greenaway, C (Feb 17, 2004) "Dracunculiasis (guinea worm disease)." CMAJ : Canadian Medical Association journal = journal de l'Association medicale canadienne 170 (4): 495–500 PMC 332717 PMID 14970098 
  3. 3.0 3.1 Cairncross, S; Tayeh, A; Korkor, AS (Jun 2012) "Why is dracunculiasis eradication taking so long?" Trends in parasitology 28 (6): 225–30 PMID 22520367 doi:10.1016/j.pt.2012.03.003 
  4. 4.0 4.1 Junghanss, Jeremy Farrar, Peter J. Hotez, Thomas (2013) Manson's tropical diseases. (23rd edition ed.) Oxford: Elsevier/Saunders p. e62 ISBN 9780702053061 
  5. "Parasites - Dracunculiasis (also known as Guinea Worm Disease) Eradication Program" CDC November 22, 2013 retrieved 19 March 2014 
  6. Cook, Gordon (2009) Manson's tropical diseases. (22nd ed. ed.) [Edinburgh]: Saunders p. 1506 ISBN 9781416044703 
  7. "Guinea Worm Eradication Program" The Carter Center Carter Center retrieved 2011-03-01 
  8. 8.0 8.1 Tropical Medicine Central Resource "Dracunculiasis" Uniformed Services University of the Health Sciences retrieved 2008-07-15 
  9. Barry M (June 2007) "The tail end of guinea worm — global eradication without a drug or a vaccine" N. Engl. J. Med. 356 (25): 2561–4 PMID 17582064 doi:10.1056/NEJMp078089 
  10. 10.0 10.1 Junghanss, Jeremy Farrar, Peter J. Hotez, Thomas (2013) Manson's tropical diseases. (23rd edition ed.) Oxford: Elsevier/Saunders p. 763 ISBN 9780702053061 
  11. "Neglected Tropical Diseases" cdc.gov June 6, 2011 retrieved 28 November 2014